به نام خدای اَرحَم الرّاحمین
به نام خدای اَشَدّالمُعاقِبین
به نام پیامبر أَشِدّٰاءُ بر کفار، رُحَمٰاءُ بر امت
روز مبعث سال ۱۴۰۴ مصادف شد با زبانههای آتش شعله ورشده از سوی ابولهبها و ابوجهلهای معاصر جهان. همان رهبران و فرماندهان میدانی جاهلیت نوین. بت پرستان نوینی که بیش ازسه قرن، همچون خُفاشها و شب پرهها، با مکیدن خون انسانهای مظلوم ادامهی حیات می دهند. تا بدانجا که، هرچه زمان به سوی انتهای تاریخ می رود، حدیث شریف « کما مُلئِت ظلمًا و جورًا[۱]» تعیّن اجتماعی بیشتری پیدا می کند و به تبع آن، بشر به اعلا صوت، فریاد می زند: کجائید ای کسی که منتظریم تا «تَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلا[۲]» را به عینیّت برسانید.
اما این این حوادث بزرگ را نباید فقط از زاویه آزار دهنده و دلخراش آن نگریست ، بلکه از زوایه آموزندگی ومهیا شدن برای ظهور آن یگانه منجی جهان(عج) – آخرین وصیّ پیامبراعظم اسلام محمدبنعبدالله(ص) – هم می شود به آن نگریست.
«حوادث بزرگ کارکردهای زیادی در زمینههای مختلف فردی و اجتماعی دارند، یکی از مهمترین کارکردهای رخدادهای بزرگ عبارت است از: ایجاد تحوّل فکری و ادراکی در مخاطب. آن وقتی یک تحوّل عظیم و یک حادثهی بزرگ خواهد توانست در واقعیّت زندگی مردم اثر بگذارد و ماندگار بشود که قادر باشد تحوّل فکری در مخاطب خود به وجود بیاورد. فکر که درست شد، عمل هم درست خواهد شد؛ عمده این است. نظام زندگی بر اساس آن اندیشهای و آن فکری است که در اداره کنندگان زندگی وجود دارد. اگر تحوّل فکری و ادراکی و فهم عالم وجود، در انسانها و در جوامع به وجود آمد، آن وقت نظامهای سیاسی، اقتصادی، اخلاقی و اجتماعی بر اساس آن به وجود خواهد آمد و تشکیل خواهد شد.[۳]
برای رسیدن به این تحوّل فکری و ادراکی در مخاطب و تحوّل عظیم، تشرف به محضر قرآن عظیم، ما را کمک خواهد کرد. البته قطعا باید با استمداد از اهل بیت علیمالسلام، که مصداق عینی «وَ الرّٰاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ[۴]» هستند، انجام شود.
با مراجعه به کلام اهلبیت که در منابع جامع روائی به دست ما رسیده، مشاهده می شود که نگاه تک عاملی به حیات اجتماعی بشر، نگاهی اَبتر و ناقص است. لذا در بخش کنترل اجتماعی محدود به دستورات اخلاقی، مدارا و نرمش با زبان «فَقُولاٰ لَهُ قَوْلاً لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشىٰ[۵]» و تنها دعوت بِه حكمت و مَوعِظَه «اُدْعُ إِلىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ[۶]» نیست. بلکه در جای خودش محل اجرای دستور تنبیهی و کیفری؛ نظیر زندانی کردن، حصر، کمین کردن در سر راه مفسدین و حتی اعدام آنها « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ و َجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ[۷]» صادر شده است.
هرمعرفت، دانش و علم، به ویژه دانش جامع دینی که از یک مبداء متعالی و الهی است، اگر ناقص و به صورت گزینشی اجراء شود، نقض غرض اتفاق خواهد افتاد. خطا زمانی عمیق می شود که برخورد گزینشی با متون دینی توسط مدعیان تفسیر دین انجام گیرد. در هرعصر عدهای دانسته و با اهداف دنیا خواهانه؛ قدرت طلبانه، ثروت طلبانه و یا شهرت طلبانه، دست به اقدام گزینشی با باورها، هنجارها و ارزشها می زنند و عدهای دیگر جاهلانه پیرو ومطیع این اندیشهی خودخواهانه میشوند. نظیر ترویج جبرگرائی توسط حاکمان اموی و عباسی – برای جامعه پذیر کردن ظلم و نهادینهسازی پذیرش ظالم در فرهنگ عمومی – به بهانه ترویج توحید و مبارزه با شرک صورت گرفت. و یا برای حذف اندیشه نظام امامت و امت، همین رویکرد گزینشی با مقولهی توحید، توسط فرقه ضاله وهابیت در دوران معاصر اتخاذ گردید. و یا برای حذف رویکرد جهاد، مبارزه با ظلم و ظالم، مواجههی گزینشی مقوله حُبّ به اهل بیت به ویژه حضرت حجت ابن الحسن(عج) و مقولهی انتظار، توسط فرقه منحرف انجمن حجتیة ترویج میگردد. و موارد دیگر که از گذشته دور تا انقلاب اسلامی ایران ادامه داشت و دارد.
از جمله برخورد گزینشی، مواجههی گزینشی با اهداف بعثت پیامبراعظم اسلام محمدبنعبدالله(ص) است. این نگاه گزینشی و تک بُعدی سازی اوصاف آن انسان کامل و اهداف بعثت آن دُردانه خِلقت، – چه از روی جهل و غفلت، چه از روی عمد و سوء نیّت، – از گذشته دور بود تا حالا.
در حالی که در قرآن مجید مملو از آیات زوجی و دو گانههای متعادل هست، مثلا در کنار آیات مشوق به نرمش و تغافل، آیاتی در خطاب به شخص پیامبراسلام به عنوان حاکم اسلامی، دستور برخورد شدید و غلیظ، در امور سیاسی اجتماعی در مواجهه با شهروندان مسلماننما و منافقین، و شهروندان معارض و معاند و متخاصم با حکومت اسلامی،صادر شده است، نظیر «يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ جٰاهِدِ الْكُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ [۸]» که در دو سوره با یک بیان و یک الفاظ نازل شده است، همچنین در آیه «فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ و َجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ» باز در خطاب به شخص پیامبراسلام به عنوان حاکم اسلامی، در مواجهه با شهروندان معارض و معاند با حکومت اسلامی و در آیه «الزّٰانِيَةُ وَ الزّٰانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وٰاحِدٍ مِنْهُمٰا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَ لاٰ تَأْخُذْكُمْ بِهِمٰا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللّٰهِ[۹]/وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنٰاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدٰاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمٰانِينَ جَلْدَةً [۱۰]» در مواجهه با شهروندان با شهروندان هنجار شکن در خطاب به شخص پیامبراسلام به عنوان حاکم اسلامی،دستور برخورد تنبیهی سخت داده است.
و یا همراه آیاتی که گویای اوصاف نرمخوئی، انعطاف، عفو و بخشش پیامبر نسبت به بدنهی عمومی و غیرمجرم جامعه هست نظیر؛ بَشِيرٌ، مُبَشِّرًا، بِما لِنتَ لهم[۱۱]، وَاخفَض لهم جِناحَ الذُلّ[۱۲] ، حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤمِنینَ رَؤُوفٌ رَحیمٌ»[۱۳]؛ ولو کنت فظاً غلیظ القلب لا نفضوا من حولک، فَاعفُ عَنهُم وَاستَغفِر لَهُم[۱۴]
یعنی اگر تو درشت خو بودی از اطرافت پراکنده می شدند و چونکه درشتخو نیستی، اطراف شما جمع شدند.
در کنارش آیاتی است که گویای اوصاف درشتی، غلظت و سخت گیرانه با مجبرمین و خطا کارن است، نظیر؛ ۱= فَاقْتُلُوا، ۲= خُذُوهُمْ، ۳ = احْصُرُوهُمْ ۳ = فَاجْلِدُوهُمْ 4= اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ 5= جٰاهِدِ الْكُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِينَ 6= اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ ۷= وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ
حسن غفاری فر
[۱] .سليم بن قيس الهلالي / ج۲ / ۵۶۷ / الحديث الأول
[۲] . همان
[۳] . سخنان حکیم انقلاب رهبری معظم انقلاب: 9-11-1403
[۴] . آلعمران ۷
[۵] . طه ۴۴ – با او کمال آرامی و نرمی سخن گویید،
[۶] . النحل ۱۲۵- اُدْعُ إِلىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جٰادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ »
[۷] . التوبة ۵- مشرکان را هر جا یافتید، بکشید و به اسیری بگیرید و محاصره کنید و در هر کمین گاهی به کمین آنان بنشینید؛
[۸] . التوبة ۷۳ – التحريم ۹- ای پیغمبر با کافران و منافقان جهاد و مبارزه کن و بر آنها بسیار سختگیر،
[۹] . النور۲- باید هر یک از زنان و مردان زنا کار را به صد تازیانه مجازات و تنبیه کنید و هرگز درباره آنان در دین خدا رأفت و ترحم روا مدارید اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید،
[۱۰] . النور۴ – و کسانی که زنان عفیفه پاکدامن را به زنا متهم می کنند، سپس چهار شاهد نمی آورند، پس به آنان هشتاد تازیانه بزنید،
[۱۱] . آل عمران آیه ۱۵۹ به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنان [= مردم] نرم (و مهربان) شدی
[۱۲] . فَبِما رَحمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُم ۖ فَبِما رَحمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُم ۖ
[۱۳] . فتح / ۲۹ – لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤمِنینَ رَؤُوفٌ رَحیمٌ»؛ «به یقین، رسولی از خود شما به سویتان آمد که رنجهای شما بر او سخت است، و اصرار بر هدایت شما دارد، و نسبت به مؤمنان، رؤوف و مهربان است.»
[۱۴] . آل عمران آیه ۱۵۹ – پس آنها را ببخش و برای آنها آمرزش بطلب!